Η ψυχανάλυση είναι μια διαδικασία βαθιάς εξερεύνησης των ασυνείδητων ψυχικών διαδικασιών του ατόμου, στο πλαίσιο της σχέσης αναλυτή - ασθενούς που λαμβάνει χώρα σε έναν θεραπευτικό χώρο. Ο/Η ασθενής ενθαρρύνεται να συλλογιστεί σχετικά με θέματα/σκέψεις/συναισθήματα που κυριαρχούν στον νου του/της κατά τη διάρκεια σταθερών συνεδριών διάρκειας 45 λεπτών με τον αναλυτή/τρια, με συχνότητα κατά προτίμηση 3,4 ή 5 συνεδριών την εβδομάδα. Μερικές φορές μπορεί να είναι αναγκαία μια μικρότερη συχνότητα συνεδριών την εβδομάδα ή η χρήση της πολυθρόνας αντί του ντιβανιού, που ορίζει το πλαίσιο της ψυχαναλυτικής θεραπείας και αποτελεί την ουσιαστική διαφορά μεταξύ Ψυχανάλυσης και Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας. Το χρονοδιάγραμμα των θεραπειών είναι δύσκολο να προβλεφθεί, ανέρχεται πάντως σε αρκετά χρόνια.

 

Συναισθήματα, σκέψεις, επιθυμίες, φόβοι, αναμνήσεις, όνειρα είναι δυνατόν να εξερευνηθούν προκειμένου το άτομο να βοηθηθεί να κατανοήσει τις ασυνείδητες διαδικασίες που επηρεάζουν τις συνειδητές σκέψεις και συμπεριφορές που εμφανίζει στη ζωή του. Μιλώντας σε ένα ασφαλές περιβάλλον οι ασθενείς έχουν την δυνατότητα να αποκτήσουν επίγνωση του εσωτερικού τους κόσμου και να οδηγηθούν σε ανακούφιση από τον ψυχικό πόνο, σε προσωπική εξέλιξη και αυξημένη εαυτο-επίγνωση. Μέσω αυτής της διαδικασίας, η ψυχανάλυση μπορεί σταδιακά να επιφέρει αλλαγή μέσα από μια μεγαλύτερη κατανόηση του εαυτού, ώστε το άτομο να βρει τον τρόπο να προχωρήσει και να ζει μια πιο αυθεντική ζωή και να μπορεί να αντιμετωπίζει καλύτερα τις πραγματικότητες της ενήλικης ζωής. 

 

Διάφορες δυσκολίες μπορούν να επωφεληθούν από την ψυχανάλυση, η κατάθλιψη, το άγχος, καταναγκασμοί και ιδεοληψίες, δυσκολίες στις σχέσεις, προβλήματα εικόνας εαυτού, διαταραχές διατροφής, σύγχυση ταυτότητας, ψυχοσωματικά συμπτώματα κ.ο.κ. Η Ψυχανάλυση και η Ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία βοηθούν εκείνους που αντιμετωπίζουν επαναλαμβανόμενες ψυχικές δυσκολίες που παρακωλύουν την ευτυχία και επιτυχία στις σχέσεις, την εργασία και την καθημερινή ζωή. Άγχη, αναστολές και καταθλίψεις συχνά πυροδοτούν εσωτερικές συγκρούσεις που, αν δεν αντιμετωπιστούν θεραπευτικά, επηρεάζουν σημαντικά τις προσωπικές και επαγγελματικές αποφάσεις. Αυτές οι δυσκολίες έχουν τυπικά τις ρίζες τους βαθύτερα από την μέση επίγνωση και καθιστούν αναγκαία την ψυχοθεραπεία προκειμένου να επιλυθούν. Απαιτείται εργασία και δέσμευση και από την πλευρά του αναλυτή και από την πλευρά του ατόμου που αναζητά βοήθεια προκειμένου να συμβούν αλλαγές. Χρειάζεται να κτιστεί εμπιστοσύνη για να μπορέσει ένα άτομο να αρχίσει να αισθάνεται επαρκή ασφάλεια ώστε να εξερευνήσει τις εσωτερικές του σκέψεις, τα τραύματα και τις φαντασιώσεις του. Η Ψυχανάλυση είναι μια εντατική εμπειρία που απαιτεί σταθερή παρουσία αρκετές φορές στην εβδομάδα. Αποτέλεσμα αυτής της εντατικότητας, που διαφέρει από άλλες θεραπείες, είναι η δυνατότητα να μπορούν να προσεγγιστούν βαθύτερα θέματα. 

 

Επίσης, η Ψυχανάλυση διαφέρει από άλλες θεραπείες στην σπουδαιότητα που δίνει στον "ελεύθερο συνειρμό", την "ερμηνεία" και τη ¨μεταβίβαση". Ουσιαστικά, το άτομο καλείται να προσπαθήσει να λέει οτιδήποτε έρχεται στον νου του και αυτό είναι που ο αναλυτής στη συνέχεια προσπαθεί να ερμηνεύσει. Ο αναλυτής φτάνει στην ερμηνεία του χρησιμοποιώντας την κατανόηση του ασυνείδητου ψυχισμού του ατόμου, της ιστορίας του και της επίγνωσης του τι συμβαίνει μεταξύ αυτού του ατόμου και του αναλυτή εκείνη την συγκεκριμένη στιγμή. Οι περισσότεροι αναλυτές επίσης χρησιμοποιούν την ερμηνεία των ονείρων ως μια σημαντική βοήθεια στην κατανόηση του ασυνειδήτου. Με το χρόνο, η εργασία οδηγεί σε μια μεγαλύτερη εαυτο-γνωσία, μια μείωση των δυσκολιών που έκαναν το άτομο να αναζητήσει βοήθεια και, τελικά, σε μια βαθιά και επωφελή επίδραση στο πως βιώνεται η ζωή του.